Uzależnienia behawioralne
25 marca 2021
Co oznacza termin uzależnienie behawioralne?
Definicja wg Magdaleny Rowickiej
- Terminem „uzależnienia behawioralne” określa się formy zaburzeń (nałogów) nie związanych
z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych, a z niekontrolowanym wykonywaniem pewnych czynności (np. graniem w gry hazardowe). - Formalnie, do grupy tych zaburzeń możemy zaliczyć jedynie zaburzenie uprawiania hazardu, natomiast nieformalnie – szereg zachowań, które stanowią przejaw patologii ze względu na intensywność ich podejmowania (i na konsekwencje, jakie ponosi jednostka), a nie sam fakt angażowania się w nie.
Diagnoza
- Diagnozy uzależnienia dokonuje lekarz psychiatra lub specjalista terapii uzależnień.
- Zgodnie z klasyfikacją ICD 10 mówimy o przymusie wykonywania czynności, która wpływa destrukcyjnie na funkcjonowanie osoby uzależnionej i jej otoczenia.
- Warunek -> w ciągu ostatnich 12 miesięcy zostaną spełnione przynajmniej 3 z poniżej wymienionych symptomów.
Symptomy zaburzeń behawioralnych na przykładzie korzystania z komputera i Internetu (na podstawie odniesienia do zespołu uzależnienia od substancji)
- Silna potrzeba lub poczucie przymusu korzystania z Internetu.
- .Subiektywne przekonanie o mniejszej możliwości kontrolowania zachowań związanych z Internetem (tj. osłabienie kontroli nad powstrzymywaniem się od korzystania z Internetu oraz nad długością spędzania czasu w sieci).
- Występowanie niepokoju, rozdrażnienia czy gorszego samopoczucia przy próbach przerwania lub ograniczenia korzystania z Internetu oraz ustępowanie tych stanów z chwilą powrotu do sieci.
- Spędzanie coraz większej ilości czasu w Internecie celem uzyskania zadowolenia lub dobrego samopoczucia, które poprzednio osiągane było w znacznie krótszym czasie.
- Postępujące zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub dotychczasowych zainteresowań na rzecz Internetu
- Korzystanie z Internetu pomimo szkodliwych następstw (fizycznych, psychicznych i społecznych), mających związek ze spędzaniem czasu w Internecie.
Symptomy nadużywania telefonu komórkowego – ZACHOWANIE:
- nierozstawanie się ze swoim telefonem,
- ciągłe sprawdzanie urządzenia i uruchamianie telefonu (np. częste sięganie po telefon, częste używanie go, sprawdzanie, trzymanie w dłoni bądź blisko siebie, przed sobą),
- przerywanie spotkań/rozmów w celu odebrania bądź nawiązania połączenia/ wiadomości,
- wychodzenie z sali szkolnej w celu odebrania bądź nawiązania połączenia lub wysłania wiadomości,
- częste robienie zdjęć typu selfie i dzielenie się nimi z innymi użytkownikami sieci,
- korzystanie z urządzeń w miejscach i sytuacjach, w których nie powinno się tego robić (np. przechodzenie przez jezdnię),
- ukrywanie przed innymi (na przykład przed rodzicami) czynności związanych z używaniem smartfona,
- realizacja czynności ze smartfonem w ręku.
Symptomy nadużywania telefonu komórkowego – PSYCHIKA:
- odczuwanie silnej potrzeby lub wręcz poczucia przymusu korzystania z telefonu,
- ciągła gotowość na odpisanie na e-mail, sms,
- odczuwanie niepokoju, rozdrażnienia, gorszego samopoczucia przy próbach przerwania/ograniczenia korzystania z telefonu,
- wyraźna niezgoda i niezadowolenie z powodu ograniczenia możliwości korzystania z telefonu,
- odczuwanie niepokoju, rozdrażnienia w sytuacjach zabronienia korzystania z telefonu komórkowego,
- podkreślanie ważności wpływu bycia on-line na dziejące się wydarzenia,
- wysokie poczucie bezpieczeństwa związane z byciem on-line,
- przeżywanie strachu (lęku) z powodu niebycia w głównym nurcie informacji,
- przeżywanie negatywnych emocji związanych z niemożnością połączenia się z Internetem (np. szukanie zasięgu za wszelką cenę).
Netoholizm
Różnorodność form aktywności w Internecie oraz ich atrakcyjność sprawiają, że istotnym problemem staje się ryzyko uzależnienia od sieci.
- Problem ten dotyczy szczególnie dzieci, gdyż z racji swojej niedojrzałości uzależniają się dużo szybciej niż dorośli.
- Spędzanie przez młode osoby wielu godzin dziennie przed komputerem zaburza ich rozwój, zwłaszcza
w aspekcie kontaktów społecznych i może prowadzić do uzależnienia – zarówno od Internetu, jak i od komputera.
Dlaczego się uzależniamy – aspekt psychologiczny?
W uzależnieniu chodzi o NAGRODĘ.
- chcą mieć przyjemne wrażenia, dobrze się bawić,
- chcą poprawić sobie nastrój,
- mają kłopoty w domu lub szkole i chcieliby zapomnieć o nich, poczuć się lepiej,
- czują się nieszczęśliwi i samotni,
- mają niskie poczucie własnej wartości,
- są nieśmiali i nie potrafią sobie z tym poradzić,
- nie potrafią nawiązywać kontaktów z rówieśnikami,
- jest to wyraz ich buntu, pragnienie złamania zakazu,
- nudzą się lub są ciekawi nowych doświadczeń,
- ich koledzy też tak robią, nie chcą się wyróżniać lub chcieliby komuś zaimponować,
- jest to dla nich przyjemne,
- nie radzą sobie z trudnymi emocjami (lękiem, złością, nudą, smutkiem, samotnością).
Psychofizyczne konsekwencje uzależnień komputerowo-internetowego:
- bóle głowy, karku,
- zaburzenia rozwoju kostno-mięśniowego objawiających się dolegliwościami takimi jak: „zespół cieśni nadgarstka, przeciążenia pasa barkowego, ramion, przedramion, nadgarstków, dłoni, uszkodzenia kręgosłupa (głównie od pozycji, w jakiej trzyma się rękę na myszce komputerowej)” oraz wady postawy,
- zanik mięśni grzbietu i pasa biodrowego,
- pogorszenie i osłabienie wzroku, zmęczenie oczu,
- migrena, padaczka fotogenna,
- podrażnienia skóry (spowodowane występowaniem cząsteczek kurzu dodatnio zjonizowanych przez kineskop monitora),
- osłabienie słuchu – w przypadku, gdy ustawiony jest wysoki poziom hałasu dźwięku,
- nadmierne zmęczenie – spowodowane nie tylko zaburzeniami rytmu snu z powodu długich godzin nocnych spędzonych przed komputerem oraz ilością bodźców, które przeciążają organizm utrudniając tym samym zaśnięcie, ale również z powodu pozycji, w jakiej się znajduje użytkownik komputera. Powoduje ona nienaturalne napięcie mięśni: „napięcie w bezruchu”,
- osłabienie systemu odpornościowego oraz problemy trawienne, związane
z brakiem snu, ale też nieregularnym przyjmowaniem posiłków oraz brakiem systematycznej aktywności ruchowej, - zaburzenia emocjonalne, wynikające z wielorakości przeżyć dostępnych w sieci,
- trudności w nawiązywaniu kontaktów rówieśniczych, poczucie wyobcowania,
- nadpobudliwość, obniżenie sprawności myślenia oraz koncentracji uwagi,
- obniżenie poziomu językowego zarówno w mowie jak i piśmie,
- uwydatnienie się postawy egocentrycznej,
- zawężenie aktywności tylko do komputera i Internetu,
- ugruntowanie niedostatków umiejętności emocjonalnych,
- trans dysocjacyjny – zaburzenia stanu świadomości, depersonalizacji i utraty poczucia własnej tożsamości osobowej, zastępowanej czasem inną. Jest to oddzielenie części lub grupy procesów umysłowych od reszty świadomości,
- wyobcowaniem osoby uzależnionej w grupie znajomych oraz rodzinie a to prowadzi do samotności i alienacji,
- konfliktami z otoczeniem,
- zaniedbywaniem podstawowych obowiązków – w tym również spożywania posiłków, czy snu,
- problemami w miejscu pracy, szkole,
- w zależności od treści, na jakie wyeksponowana jest osoba uzależniona, mogą pojawić się zachowania agresywne.
Symptomy nadużywania telefonu komórkowego – negatywne skutki:
- zaniedbywanie innych aktywności lub dotychczasowych zainteresowań na rzecz korzystania z telefonu,
- wycofanie się z dotychczasowych relacji z innymi i zamkniecie się w świecie wirtualnym,
- korzystanie z Internetu/urządzeń pomimo szkodliwych następstw (niewyspanie, nieodpowiednie
i nieregularne żywienie, zaniedbany wygląd, niewywiązywanie się ze swoich szkolnych, zawodowych, rodzinnych obowiązków), - nadmierne rozproszenie i dekoncentracja np. na zajęciach lekcyjnych i poza nimi,
- problem z właściwym gospodarowaniem własnym czasem wolnym,
- częste nudzenie się i nic nie robienie, brak wyraźnej pasji w życiu, niski poziom angażowania się w sprawy szkolne,
- niska aktywność ruchowa, brak spędzania czasu wolnego w sposób aktywny,
- przejawianie tendencji do autoizolacji, pozostawanie na uboczu grupy,
- ogólne przemęczenie organizmu, przeciążenie informacyjne.
Profilaktyka uzależnień behawioralnych - rola rodziców.
dawać dobry przykład – hobby, postawa, wartości,
- organizować różnorodne sposoby spędzania wolnego czasu,
- dyskretnie kontrolować nastolatków, obserwować ich zachowanie, kontroli – sposobów spędzania wolnego czasu, towarzystwa rówieśników, wykorzystywania dostępu do Internetu, kontrola wykorzystania finansów dziecka, wyników w nauce,
- nie ulegać wszystkim zachciankom nastolatka,
- mieć kontakt ze szkołą – często pojawianie się uzależnienia wpływa na absencje
w szkole, pogorszenie się ocen, - nie przypisywać wszystkich zmienności nastroju nastolatka i jego humorów okresowi dorastania,
- umieć rozpoznać elementy uzależnienia,
- wprowadzenia ograniczenia czasowe i limity korzystania przez dziecko czy młodzież z komputera, dostępu do Internetu, gier, telewizora i innych mogących je ograniczyć urządzeń, np. komórki.
Terapia
Terapia osób uzależnionych od Internetu polega przede wszystkim na pracy z psychologiem i przypomina leczenie choroby alkoholowej. Jak w przypadku każdego innego nałogu odstawienie osoby uzależnionej od Internetu będzie dla niej bolesne. Działania zmierzające ku odzyskaniu kontroli nad uzależnieniem powinny być rozpoczęte od ograniczenia ilości czasu spędzanego w Internecie. Jeśli osoba uzależniona jest przyzwyczajona do spędzania ośmiu godzin codziennie w Internecie, ograniczenie stosowania w pierwszym tygodniu powinno dotyczyć sześciu godzin, następnie czterech, dwóch. Oprócz działań mających na celu zmniejszenie czasu spędzanego w sieci ważne jest również organizowanie czasu, szczególnie tego wolnego. Wszelkie wydarzenia, takie jak mecz, koncert, zakupy, są dobrym powodem do tego, by wyjść z domu. Czasem praca nad wyjściem z uzależnienia jest tak trudna, że konieczna okazuje się pomoc specjalisty. Bywa, że uzależnienie to jest wynikiem emocjonalnych problemów osoby uzależnionej.
Jak zapobiegać uzależnieniu?
Walka z uzależnieniem nie jest łatwa, dlatego lepiej zapobiegać uzależnieniu niż je leczyć. Niestety proces uzależniania często przebiega w taki sposób, że dopóki nie jest za późno, nie ma niepokojących objawów, czy przesłanek do zmartwień. Dlatego jeśli jesteś rodzicem i nie chcesz, aby Twoje dziecko miało problem z uzależnieniem od Internetu, zwróć uwagę na to:
- Ile czasu Twoje dziecko korzysta z dostępu do Internetu i w jaki sposób?
- Jak zachowuje się Twoje dziecko, jeśli nie może skorzystać z dostępu do Internetu (np. brak prądu, kara).
- Czy Twoje dziecko nie okłamuje Cię co do długości korzystania z dostępu do Internetu?
- Czy nie pogorszyły się oceny szkolne Twojego dziecka?
- Czy kiedy dziecko korzysta z Internetu może siedzieć przy komputerze (ewentualnie innym urządzeniu służącym do dostępu z Internetem) nieprzerwanie przez wiele godzin?
- Czy zarywa sen i przestało spotykać się z kolegami, by móc korzystać z Internetu?
- Czy na pytania dotyczące korzystania z Internetu reaguje agresywnie?
Występowanie takich objawów może świadczyć o pojawiającym się lub już zaistniałym problemie uzależnienia od Internetu.
Gdzie szukać pomocy?
Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
Parkowa 1,
62-860 Opatówek
Tel. 62 752 94 47
NZOZ Ośrodek Terapii Uzależnień i Współuzależnień
Oddział Dzienny Terapii Uzależnień
29 Pułku Piechoty 35
62-800 Kalisz
Tel. 62 741 41 97
BIBLIOGRAFIA
Rowicka M.: Uzależnienia behawioralne. Terapia i profilaktyka. Wyd. Fundacja Praesterno, Warszawa 2015
Dębski M., Nałogowe korzystanie z telefonów komórkowych. Szczegółowa charakterystyka zjawiska fonoholizmu w Polsce. Raport z badań - skrót, Gdynia 2017
Fonoholizm - nałogowe korzystanie z telefonów komórkowych [w:] https://sp350.edupage.org/text48/?eqa=dGV4dD10ZXh0L3RleHQ0OCZzdWJwYWdlPTU%3D
Metryczka
Wytworzono: | 2021-03-17 09:21 | przez: |
---|---|---|
Opublikowano: | 2021-03-25 00:00 | przez: Anna Czerniakowska |
Podmiot udostępniający: | Powiatowa Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna | |
Odwiedziny: | 2298 |
Rejestr zmian
- Brak wpisów.